Ці сталі беларусы менш абуранымі, чым былі ў лютым, падчас першага маршу? Ці ўзрушыла Беларусь справа Аляксандра Коржыча? У чым падабенства і ў чым адрозненні пратэстаў у Менску і ў Кіеве, якія адбыліся на гэтым тыдні? Гэтыя пытанні абмяркоўваюць публіцысты Святлана Калінкіна, Аляксандар Фядута і аглядальнік  радыё Свабода Валер Карбалевіч.

Марш абураных беларусаў, Менск, 21 кастрычніка 2017

 

Ці сталі беларусы менш абураныя, чым у лютым?

Дракахруст: У гэтую суботу ў Менску прайшоў «марш абураных беларусаў», арганізаваны Беларускім нацыянальным кангрэсам на чале з Міколам Статкевічам. Папярэдні такі марш, скліканы той жа арганізацыяй, адбыўся 17 лютага. На яго прыйшло каля 3000 чалавек, той марш стаў пачаткам «беларускай вясны» — сэрыі акцыяў пратэсту супраць дэкрэту аб дармаедах у шэрагу гарадоў Беларусі.

На апошні марш прыйшло прыкладна 200 чалавек, прыкладна столькі ж прыйшло і на нядаўнюю акцыю, таксама арганізаваную Статкевічам 8 верасня.

Чаму? Таму, што людзі запалоханыя? А 17 лютага не былі запалоханыя? Тады жыццё было надзвычай цяжкае? А хіба зараз лёгкае?

Святлана Калінкіна

 

Калінкіна: Я думаю, што для таго, каб выходзіць на маршы, на акцыі пратэсту, проста аднаго такога асэнсавання, што жыццё дрэннае ці закліку Міколы Статкевіча, Нацыянальнага кангрэсу ці іншых нейкіх арганізацыяў проста недастаткова. Сёння няма таго градусу кіпення, каб народ выйшаў на вуліцу. Вось і ўсё, у гэтым усё тлумачэнне.

Дракахруст: Аляксандр, у вас таксама такое тлумачэнне? Чаму няма градусу кіпення? Хіба людзі разбагацелі? Дадзеныя паказваюць, што рэальны даход усё-такі ўпаў, хаця і не нашмат у параўнанні з мінулым годам. Чаму дакладна такія ж заклікі таго ж чалавека ў лютым выклікалі адпаведную рэакцыю, а цяпер не?

Фядута: Прычына — і ў стаўленні да чалавека, які заклікае. Таму што, з майго пункту гледжання, той час, які прайшоў, засведчыў, што ў спадара Статкевіча няма бачання, няма пляну, што рабіць далей. І да чаго б ён ні заклікаў, усе разумеюць, што пасля будзе яшчэ адзін заклік і яшчэ адзін заклік. А заклікаць можна, колькі будзе нагодаў. Ну, будуць яшчэ заклікі, і што — кожны раз трэба ісці? Вось так і адбываецца — народ страціў цікавасць.

Дракахруст: Валер, а які ваш адказ? Аляксандар сказаў, што народ страціў цікавасць, бо няма пляну, няма бачання. Але які такі вялікі плян, скажам, у таго ж Навальнага ў Расеі? Па ўсёй Расеі народ выходзіць, нават школьнікі, а дзеля чаго? Што ён такога прыдумаў, па вялікім рахунку?

Акрамя таго, я сказаў, што рэальныя даходы падаюць па-ранейшаму, але рэальны заробак павысіўся дзесці на пяцьдзесят рублёў у сярэднім за ўвесь гэты час з лютага. Можа, гэта нейкім чынам спрацавала? Як вы лічыце, чаму так? Тыя ж людзі заклікаюць, а прыходзіць менш.

Карбалевіч: Каб пратэст аказаўся масавым, неабходны збег некалькіх чыннікаў. Найперш, трэба каб зь’явілася пытанне, якое чапляе хваравіты нэрв грамадзтва, трапляе у фокус, у «яблычка» грамадзкіх настрояў. У лютым такім пытаннем аказаўся дэкрэт «аб дармаедах». Патрабаванне беспрацоўным плаціць немалы падатак (180 даляраў) закранула вельмі шмат людзей. І гэта на тле росту беспрацоў’я, асабліва ў рэгіёнах. Акрамя чыста матэрыяльнага боку, у грамадзтве з’явілася адчуванне дзікай несправядлівасці з боку ўлады.

Цяпер праблема дэкрэту аб «дармаедах» пакуль знятая з парадку дня. Новы варыянт дэкрэту не падпісаны, там зусім іншая канцэпцыя, паводле праекту, ён закране значна менш людзей. Дый калі гэта будзе, пакуль невядома.

Другі момант. У пачатку года ў грамадзтве існавала абсалютная безнадзейнасць з гледзішча пэрспэктываў сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны. Трэці год крызыс, падзенне усіх паказчыкаў і ніякага святла ў канцы тунэлю.

Цяпер шмат паказчыкаў пайшлі ўверх. Пачалі расці заробкі ў параўнанні з першымі месяцамі году. Улады цьвёрда абяцаюць да канца году давесці сярэдні заробак да 1 тысячы рублёў. То бок, у часткі грамадзтва з’явіўся асцярожны аптымізм.

Трэці момант. У лютым у грамадзтве пачаў знікаць ці можа слабець страх. Паўтара году, з лета 2015, улады не арыштоўвалі ўдзельнікаў вулічных акцыяў пратэсту, толькі штрафавалі арганізатараў. Вось гэтая частковая лібэралізацыя спарадзіла ў людзей адчуванне большай прасторы свабоды. І людзі выйшлі на вуліцу.

А потым здарыліся падзеі 25 сакавіка, калі ўлады ўжылі празмерную і дэманстратыўную сілу, каб загнаць усіх ізноў у атмасфэру страху. З’явілася «справа патрыётаў». І гэта дало патрэбны эфэкт. «Сындром 25 сакавіка» існуе ў грамадзкай атмасфэры. Да таго ж, зноў пачаліся адміністратыўныя арышты за ўдзел у вулічных акцыях.

Ці абурыла беларусаў справа Коржыча?

Дракахруст: Адной з тэмаў кастрычніцкага «маршу абураных беларусаў» былі парадкі ў беларускім войску, нагодай стала трагічная гібель салдата Аляксандра Коржыча ў Печах.

Чытайце па тэме:  Статкевіч сустракаецца з выбаршчыкамі на плошчы Свабоды (трансляцыя)

Прычым варта сказаць, што першапачаткова восьмага верасня, калі Мікола Статкевіч абвяшчаў кастрычніцкую акцыю, было сказана, што марш абураных беларусаў будзе супраць дэкрэту. Тады яшчэ тэма дзедаўшчыны ў войску не ўзнікала. Літаральна пасля справы Коржыча яна ўзнікла, была пастаўленая як адзін з лёзунгаў гэтага маршу, і здавалася, што магчыма гэта спрацуе, прыцягне людзей.

Многія гаварылі, што гэтая справа ўзрушыла ўсю Беларусь. І сапраўды — за адстаўку міністра Раўкова сабралі блізу 13 тысячаў подпісаў. Ну і ўлада, відавочна рэагуючы на грамадзкія настроі, хоць і са спазненнем, але пачала дзейнічаць — распачатая крымінальная справа, арыштаваныя і адхіленыя ад пасадаў вайсковыя начальнікі, спачуванні маці Коржыча выказалі прэзыдэнт і міністар абароны. Не прыгадваецца, калі раней такое рабілася па фактах гібелі салдатаў у войску. Ну, а на марш супраць «бязмежжа (беспредела) ў войску» выйшла каля 200 чалавек. Гэта хіба не паказнік? Дык узрушыла Беларусь гібель Коржыча ці не? Калі браць адны паказнікі — узрушыла, калі вось гэты «мітынговы» — ня ўзрушыла. А роўнадзейная якая?

Аляксандар Фядута

 

Фядута: З майго пункту гледжання, справа Коржыча сапраўды нешта ўзрушыла, і гэта заўважылі ўсе. І нават паводзіны следчага камітэту, які спачатку сказаў, што нічога няма, а потым тая ж самая прадстаўніца следчага камітэту сказала, што так, распачатая крымінальная справа — усё гэта ёсць. Справа ў тым, што ўлада зрабіла свае высновы досыць апэратыўна.

І цяпер супраць каго альбо супраць чаго выходзіць? Супраць міністра Раўкова? А чаму тады не супраць міністра Шуневіча? Бо супраць Шуневіча таксама былі нагоды, каб выйсці. І супраць старшыні КДБ ёсць падставы выходзіць. Патрэбная нейкая мэта, якую магчыма было б дасягнуць і якая была б дастаткова зразумелая грамадзтву. Тыя, хто збіраў подпісы за адстаўку Раўкова — яны якраз ня вельмі сёння прыслухоўваюцца да Міколы Статкевіча. І подпісы яны збіралі менавіта таму, што бачылі магчымасць паўплываць на сытуацыю. А Плошча заўжды застаецца на той выпадак, калі больш нічога не застаецца.

Дракахруст: Валер, а які ваш адказ? Індыкатар гэта ці не індыкатар? І ў якой ступені тое, што ўлады сталі рэагаваць і нават больш, чым ад іх чакалася, зняла напружанне? Як у рэшце рэшт адбылося і ўвесну. Так, ужо ў сакавіку тады пачаліся рэпрэсіі, але разам з рэпрэсіямі ўсё ж такі дэкрэт аб дармаедах як бы прыбралі — патрабаванне было выкананае, і адпаведна хваля пайшла ўніз. А тут яе збілі загадзя. Яе збілі тымі крокамі, якія былі зробленыя да маршу.

Карбалевіч: Так, часткова я згодны. Улады ўспрынялі, адчулі гэты настрой грамадзтва і прынялі на сённяшні дзень можа ўсе магчымыя захады, каб задаволіць людзей, абураных гісторыяй у Печах, каб нэўтралізаваць пратэст. Але я бачу больш глыбокую праблему. Яна палягае ў тым, што беларускае грамадзка-палітычнае жыццё трывала перасунулася ў віртуальную прастору, на форумы, у сацыяльныя сеткі. Там адбываюцца грамадзкія узрушэнні, кажучы модным цяпер словам, хайп, палітычныя бітвы. Там адбываецца выпусканне пары, злосці, незадавалення. Для значнай часткі людзей віртуальнае палітычнае жыццё замяніла рэальнае. Таму ўзрушэнні ў віртуале не перасоўваюцца ў рэал.

Дракахруст: Святлана, і ваш адказ? Ня толькі ж у інтэрнэце гэта ўсё абмяркоўваецца. Ці сапраўды справа Коржыча ўсхвалявала ўсю краіну? Усе ж выдатна ведалі, што ў Беларусі была і ёсць дзедаўшчына. А раптам так узрушыла. Ці ня ўзрушыла ўсё ж такі? Бо, я кажу, ёсць індыкатар гэтага маршу.

Калінкіна: Смерць Сашы Коржыча ўзрушыла і абурыла грамадзтва, але я згодная з Аляксандрам — была апэратыўная рэакцыя ўлады, і таму пратэсты ўдалося збіць. Але шчыра скажу, я ўвогуле ня ўпэўненая, што нашыя людзі гатовыя выходзіць з пратэстам за нечыя інтарэсы. Маці салдатаў, які сёння ў арміі, каб выйшлі з пратэстам супраць дзедаўшчыны — гэта сумнеўна.

Ведаеце, гэта ўсё ж такі для беларусаў даволі абстрактныя мэты. Калі праблема тычыцца непасрэдна цябе, тваіх сяброў, тваёй сям’і, калі ты адчуваеш самога сябе пакрыўджаным — тады так. І вось менавіта гэта адбылося ўвесну, калі, я нагадаю, усё ж такі найбольш маштабныя акцыі былі нават ня ў Менску, а ў рэгіёнах.

Зараз Мікола Статкеві і Беларускі нацыянальны кангрэс спрабуюць падняць Менск. Мне падаецца, на сённяшні дзень гэта апрыёры тупіковы шлях. Яны тэму дзедаўшчыны ў войску ўжо неяк спрабавалі ўкінуць у апошні вагон, каб хоць неяк апраўдаць пратэст, але атрымалася ўсё так скамечана, як атрымалася.

Менск і Кіеў: з чаго пачынаюцца Майданы?

Дракахруст: На гэтым тыдні ў шэрагу гарадоў Украіны, у тым ліку і ў Кіеве, таксама прайшлі акцыі пратэсту. Акцыя ў Кіеве, хаця і была нашмат больш шматлюднай, чым у Менску, не ператварылася ў новы Майдан. Прынамсі пакуль. У чым адрозненні і ў чым падабенства пратэстаў, якія адбыліся на гэтым тыдні ў Кіеве і Менску? Аляксандар, вы вельмі пільна ў свой час займаліся Ўкраінай, вось параўнайце дзьве сталіцы на гэтым тыдні.

Чытайце па тэме:  Статкевіч з Някляевым папярэдзілі Мінгарвыканкам

Фядута: Трэба разумець, што апазыцыйныя структуры ва Ўкраіне трошкі адрозніваюцца ад аналягічных структураў у Беларусі. Там заўжды апазыцыя мела прадстаўніцтва ў парлямэнце, і можа не заўсёды была вельмі моцная, але ўсе разумелі, што дэпутат — гэта дэпутат, і яго паўнамоцтвы існуюць. У нас гэтага няма. У нас няма дастаткова раскручаных мэдыйных постацяў, да якіх бы грамадзтва прыслухоўвалася. Хаця б пэўная частка грамадзтва.

Тое, што зараз адбываецца ва Ўкраіне, гэта ня нейкае прадвесце Майдану. Майдану, на мой погляд, ня будзе, пакуль ідзе вайна ў Данбасе, бо, як казалі мне валянтэры, яны ўсе разумеюць, што якая бы ўлада не была дрэнная, але ў той момант, калі яны сыйдуць з акопаў і пойдуць на Кіеў, іх месца зойме Пуцін і тыя, каго пашле Пуцін. Таму нічога, апроч перамоваў паміж уладай і апазыцыяй, не адбудзецца. А пэўныя перамовы будуць.

І дарэчы, ідэя ўвесці антыкарупцыйны суд у тым ці іншым выглядзе падтрымліваецца ўладай. Ня вельмі ахвотна, але ўсё ж такі падтрымліваецца. І таму тое, што адбываецца, гэта спроба скарыстацца будучымі палітычнымі дывідэндамі ад тых саступак, на якія пойдзе ўкраінская ўлада.

У нас значна горш. У нас няма прадстаўніцтва апазыцыі ў парлямэнце, у нас няма ўплывовых апазыцыйных СМІ. Так, яны ёсць, і мы іх ведаем, але іх уплыў значна меншы, чым ва Ўкраіне. І менавіта таму ўвесь час колькасць людзей, якія прыслухоўваюцца да думак апазыцыйных лідэраў і ідуць за імі на Плошчу, увесь час меншая і меншая.

Дракахруст: Валер, і ваш адказ — у чым падабенства, у чым адрозненне? Аляксандар кажа, што ўкраінская ўлада фактычна многае прымае з таго, што апазыцыя патрабуе, што апазыцыя прапаноўвае. Дык можа і ў Беларусі тое самае? То бок, калі на ўладу ўсё ж такі аказваецца дастаткова моцны ціск, як яно было ўвесну, як было са справай Коржыча, то тады саступае і Лукашэнка, і Парашэнка і тым самым яны збіваюць напал пратэсту?

Валер Карбалевіч

 

Карбалевіч: Я б спыніўся на адрозненнях, якіх больш. Вулічныя пратэсты ва ўмовах дэмакратыі і ва ўмовах дыктатуры — гэта розныя рэчы, у іх розныя функцыі. У дэмакратычнай краіне, у дадзеным выпадку, ва Ўкраіне, дзе, дарэчы, прысутнічае значны элемэнт анархіі, вулічны пратэст — гэта дадатковы чыннік, спосаб, мэханізм ціску на ўладу. Бо там існуюць свабодныя выбары, падзел уладаў, парлямэнт, мясцовае самакіраванне, свабодныя мэдыя. А Майдан — гэта дадатковы сродак ціску.

Ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму, вуліца — гэта ці не адзіны сродак уплыву на ўладу. Ну хіба што яшчэ сацыяльныя сеткі, якія толькі апошнімі гадамі таксама сталі сродкам уплыву на ўладу, што мы ўбачылі падчас гэтай трагічнай гісторыі ў Печах.

Пры дэмакратыі вуліца — гэта частка сыстэмнага палітычнага працэсу. Пры дыктатуры, дзе ўлада кантралюе ўсё, вуліца — гэта пазасыстэмнае дзеянне, гэта выклік сыстэме. Тут улада любы пратэст успрымае вельмі хваравіта, бо ён разбурае ідэалягічны канструкт, нібыта ўлада выступае ад імя ўсяго народу, а ўсе, хто супраць — гэта «адмарозкі». Таму ўчора ў дварах стаялі аўтазакі.

Дракахруст: Святлана, і ваш адказ на больш шырокае пытанне — што выклікае Майданы? Розныя сытуацыі: Беларусь, Украіна, але гэтым разам ні там, ні там ня ўзнік Майдан. А з чаго яны ўсё ж такі ўзнікаюць?

Калінкіна: Я перакананая, што Майдан, рэвалюцыя — гэта так ці інакш вынік памылак улады. І калі ёсць каму ў краіне гэту памылку заўважыць, мабілізаваць людзей, узначаліць пратэсты, людзей, тады і можа быць Майдан. Наша ўлада шмат робіць памылак, але робіць усё, каб не было каму ўзначаліць і арганізаваць пратэст. Але апошнім часам нават крыху пачынае вучыцца выпраўляць памылкі.

Калі параўноўваць беларускую і ўкраінскую сытуацыю, яны сапраўды вельмі і вельмі розныя, але мне падаецца, што ўсё ж такі зараз ва Ўкраіне, як і ў нас, ужо ёсць нейкая стомленасць ад вулічнай дэмакратыі. І многія ўкраінскія экспэрты, аналізуючы апошнія падзеі, заўважаюць, што пратэст доўга рыхтаваўся, але ўсё ж такі сапраўды вынік ня той, на які разлічвалі арганізатары.

Ну, і розніца паміж Беларуссю і Ўкраінай цяпер у тым, што ўсё ж такі ва Ўкраіне людзей заклікаюць выйсці ці на Майдан дзеля нейкай канкрэтнай мэты. Як вы мяне ні распытвайце, я вам не скажу, дзеля якой мэты ўчора лідэры Беларускага нацыянальнага кангрэсу заклікалі людзей выйсці на марш незадаволеных беларусаў. Вось я сама для сябе не магу гэтую мэту сфармуляваць. Каб прайсціся побач са Статкевічам, каб паказаць, што я незадаволеная? Ці дзеля чаго?

Чытайце па тэме:  Святлана Калінкіна звольнілася з “Народнай волі”

Бо, як заўважыў Валер Карбалевіч, сапраўды, сваю незадаволенасць, абурэнне людзі дэманструюць інакш — праз інтэрнэт, праз сацыяльныя сеткі, нават праз унутраную эміграцыю. Патрэбная нейкая іншая мэта, якая сапраўды будзе здольная вывесці іх на вуліцы. Нашыя апазыцыйныя лідэры пакуль адказу не знайшлі, што гэта павінна быць за мэта. І таму мне падаецца, і вынік такіх акцыяў — 100-200-300 чалавек, якія ўжо традыцыйна, як лад жыцця — выходзяць на акцыі пратэсту. Але пакуль за гэтае кола мы не выходзім.

Абураныя беларусы і мясцовыя выбары

Дракахруст: Калегі, яшчэ адно пытанне ў працяг таго, што вы кажаце, што гэтая вулічная актыўнасць ідзе на спад — мясцовыя выбары. Я нават не пытаюся, каго там прапусцяць у мясцовыя саветы, але вось нейкі хайп, нейкае зацікаўленне ў сувязі з мясцовымі выбарамі можа ўзнікнуць у краіне?

Калінкіна: Можа ўзнікнуць, не па ўсёй краіне, зразумела, а кропкава, калі сапраўды кандыдаты ў дэпутаты будуць апэляваць да канкрэтных праблемаў у канкрэтнай акрузе. Бо мы бачым, што людзі на самой справе могуць аб’ядноўвацца вакол мэты не дапусціць будаўніцтва нейкага заводу ці дамагацца зносу нейкага смеццезборніка. Але трэба адчуваць гэты нэрв людзей.

Вось мне здаецца, гэта адзіная тэма, калі ўлада, зразумела, ня прыме чарговы які-небудзь закон пра мэдычную страхоўку ці яшчэ што-небудзь накшталт дэкрэту № 3. Мне падаецца, гэта будзе самы правільны шлях — ад праблемаў канкрэтнай акругі да агульных праблемаў краіны, і толькі так можна будзе мабілізаваць людзей увогуле на гэтыя выбары.

Юры Дракахруст

 

Дракахруст: Валер, а ваш прагноз, ці атрымаецца з мясцовымі выбарамі? Усё ж такі гэтыя падзеі, якія мы зараз узгадвалі — «беларуская вясна» з нагоды дэкрэту, справа Коржыча, змаганне за захаванне Асмолаўкі, пратэсты супраць высечкі дрэваў — гэта сведчыць пра тое, што пэўныя імпульсы, пэўнае незадавальненне, пэўная мабілізацыя адбываецца. Яна можа ўвасобіцца на гэтых выбарах у нейкія новыя асобы, новыя пэрсанажы, новую палітычную падтрымку?

Карбалевіч: Прагноз — заўсёды справа няўдзячная. Тут ёсць розныя чыннікі, якія ўплываюць з розных бакоў. З аднаго боку, сапраўды, грамадзтва сёння знаходзіцца ў стане вялікага недаверу да ўлады і таму яго чапляе ўсё, нават тыя факты, якія раней не чаплялі. Тая ж трагічная гісторыя ў Печах. І раней забівалі, і раней былі суіцыды ў войску, але раней гэта не чапляла, а цяпер чапляе. Бо грамадзтва, можна сказаць, наэлектрызаванае. Да таго ж сацыяльныя сеткі сталі актыўна працаваць, і гэта таксама стала фактарам моцнага ўплыву.

А з іншага боку, мясцовыя саветы не разглядаюцца грамадзтвам як улада, як нейкі важны інстытут улады. Таксама і выбары — ня сродак уплыву на сытуацыю. Не разглядаюцца яны так сёння ў грамадзтве. Гэта такая рутына, да якой людзі прызвычаіліся і якая ня моцна ўплывае.

Да таго ж я бачу пэўную апатыю і ў апазыцыі ў гэтых умовах. Няма вялікага зруху, няма вялікай падрыхтоўкі. Апазыцыя, здаецца, таксама разглядае гэтыя выбары як нешта шэраговае. Таму я ня думаю, што яны моцна ўзрушаць беларускае грамадзтва.

Фядута: Задаецца, зборнік публіцыстыкі Яўгена Еўтушэнкі меў назву «Талент — цуд невыпадковы». То бок здараюцца часам цуды, але для гэтага працаваць трэба. Калі ўвесь час ты працуеш, а выніку няма, гэта ня значыць, што здарыцца цуд. Трэба тады падумаць над тым, як ты працуеш, дзеля чаго, і змяніць тактыку. Наша апазыцыя, на жаль, гэтага ня робіць. Яна ня робіць працу над памылкамі. Яна не збіраецца набліжаць той цуд, калі раптам усё складзецца так, як трэба, дзеля яе перамогі. Таму я ня веру ў тое, што на гэтых выбарах нейкі цуд адбудзецца.

Зразумела, хутчэй за ўсё пэўную колькасць апазыцыянэраў у мясцовыя саветы прапусцяць, магчыма іх будзе крыху больш, чым дзве асобы, як на мінулых парлямэнцкіх выбарах. Магчыма, гэта будуць ня тыя асобы, пра якіх ніхто ня ведае.

Не выключаю, што мы ўбачым кагосьці зь лідэраў нядаўна зарэгістраваных нібыта дэмакратычных арганізацыяў у Менскім гарадзкім альбо ў Менскім абласным савеце і яшчэ дзе-небудзь. Але гэта ня будзе вынікам працы апазыцыі. Гэта, на жаль, будзе вынікам таго, што нашая ўлада стала трошкі больш разумнай і пачала разумець, што апазыцыя павінна існаваць у пэўнай лёгіцы, у пэўнай інфраструктуры. Вось зараз будуць ствараць такую інфраструктурную мясцовую апазыцыю.


Recommend to friends
  • gplus
  • pinterest

Дадаць каментар

E-mail is already registered on the site. Please use the увайсці форма or увядзіце іншы.

You entered an incorrect username or password

На жаль, вы павінны ўвайсці ў сістэму.